KAYNAĞINDAN DÜZELTME-ANALİZ-Merkezi Yönetim Bütçe Verisi(Akbank)

Foreks – Makro: Mayıs ayında bütçe kurumlar vergisi aracılığıyla fazla verdi ancak ana eğilimde iyileşme yok

Bütçe Dengesi:

• Merkezi yönetim bütçe dengesi mayıs ayında 235,2 milyar TL fazla vererek Hazine nakit dengesinin (247,1 milyar TL) sınırlı altında kalırken, geçtiğimiz yılın aynı ayındaki fazlanın (219,4 milyar TL) üzerinde gerçekleşti (Grafik 1). Faiz dışı olarak ise mayıs ayında 346,4 milyar TL fazla verildi; 2024 yılının aynı döneminde 330,1 milyar TL fazla verilmişti (Tablo 1, Grafik 2).
• Yılın ilk beş ayında bütçe açığı 650,3 milyar TL, 12 aylık birikimli olarak bütçe açığı 2,3 trilyon TL, faiz dışı bütçe açığı da 653,5 milyar TL olarak gerçekleşti (Grafik 2).

• Mevsimsellikten arındırılmış(m.a.)olarak ise faiz dışı bütçe dengesi mayıs ayında aylık bazda belirgin açık verdi (Grafik 3). Faiz dışı harcamalardaki aylık artış gelirlerin belirgin şekilde üzerinde gerçekleşti (Grafik 4).

Bütçe Gelirleri:

• Merkezi yönetim bütçe gelirleri, mayıs ayında yıllık %31,6 artış göstererek 1.325 milyar TL olarak gerçekleşti. Yılın ilk beş ayında ise gelirler 4.689 milyar TL’ye yükselerek yıllık %44,7 artış kaydetti.

• Vergi gelirleri mayısta yıllık %33,2 artarak ilk beş aydaki yıllık %46,7 olan büyümenin altında gerçekleşti.
• Gelir vergisi mayısta yıllık %88,4, kurumlar vergisi ise %16,6 arttı.
• Dâhilde alınan KDV ise yıllık %67,8 artarken, ithalden alınan KDV’nin yıllık bazda artış oranındaki yavaşlama devam ederek %15,0 seviyesinde gerçekleşti. Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise ithalde alınan KDV aylık bazda %5,7 azaldı.
• ÖTV gelirlerindeki yıllık artış %23,4 oldu. Petrol ve doğal gaz ürünlerinden elde edilen ÖTV geliri %48,7 arttı. Motorlu taşıtlardan elde edilen ÖTV geliri yıllık artış oranı otomotiv pazarındaki gelişmelerle uyumlu olarak mayısta yıllık %20,9’a yavaşladı. Motorlu taşıtlardan elde edilen ÖTV geliri yılın ilk beş ayında toplam ÖTV gelirinin %37,5’ini, toplam vergi gelirlerinin ise %6,3’ünü oluşturdu. Tütün mamullerinde ÖTV gelirleri ise mayısta yıllık %1,7 artışla 24,7 milyar TL olarak gerçekleşti. Yılın ilk beş ayında bu kalemden elde edilen gelirler toplam ÖTV gelirinin %22’sine denk geldi.
• Mevsimsellikten arındırılmış olarak vergi gelirleri aylık artışı mayısta sınırlı kaldı.
• Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak da vergi gelirleri mayısta aylık bazda azaldı (Grafik 5). Alt detaylara bakıldığında; kurumlar vergisi, gelir vergisi, dahilde alınan KDV artarken, ÖTV, ithalde alınan katma değer vergisi gelirleri geriledi (Grafik 6).

Bütçe Giderleri:

• Merkezi yönetim bütçe harcamaları mayıs ayında yıllık %38,3 artışla 1.089,7 milyar TL olarak gerçekleşti. Böylece Ocak-Mayıs döneminde harcamalardaki yıllık artış %43,8 oldu; toplam 5.339 milyar TL seviyesinde.

• Faiz dışı harcamalar mayısta yıllık %44,5, Ocak-Mayıs döneminde ise %39,1 artışla 4.504 milyar TL oldu.
• Cari transferlerde yıllık artış mayısta %46,9 oldu.KİT görevlendirme kalemi mayısta 53,3 milyar TL oldu; bu tutarın 18,9 milyar TL’si Elektrik Üretim A.Ş.’ye, 34,5 milyar TL’si BOTAŞ’a transfer edildi. Yılın beş ayında ise toplam 166,6 milyar TL tutarındaki kalemin 85,6 milyar TL’si Elektrik Üretim A.Ş.’ye, 79,5 milyar TL’si BOTAŞ’a transfer edildi.
• Yatırım harcamalarını da içeren sermaye giderleri nisanda yıllık artışın bir miktar ivme kaybetmesinin ardından mayısta yıllık %61,6 arttı. Mevsimsellikten arındırılmış olarak ise iki aylık düşüşün ardından mayısta aylık %7,7 artış kaydetti. Sermaye transferleri ise yıllık %47,5 ile güçlü artış kaydetti.
• Personel giderleri mayısta yıllık bazda %34,8 artarken, mal ve hizmet alımları yıllık artış oranı %42,9 oldu.
• Borç verme kalemi mayısta yıllık bazda %87,3 artışla 23,7 milyar TL olarak gerçekleşti. Bu tutarın 16,2 milyar TL’sini KİT’lere borç verme kapsamında sermaye transferleri oluşturdu; 13,9 milyar TL’si T.C. Devlet Demiryolları’na, 1,5 milyar TL’si Türkiye Taşkömürü Kurumu’na transfer edildi.

• Faiz harcamaları mayısta yıllık %0,5 ile sınırlı arttı; 111,2 milyar TL oldu. Böylece yılın ilk beş ayında yıllık %75,9 artışla 835,8 milyar TL’ye ulaştı.

• Bütçe harcamaları fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılarak incelendiğinde ise, faiz dışı harcamaları nisanda aylık %2,0 azalışın ardından mayısta %8,7 arttı (Grafik 7). Aylık bazda en güçlü artış borç verme ve cari transferler kalemlerinde görüldü (Grafik 8).